เป้าหมายการเรียนรู้

นักเรียนจะรู้ว่าข้อมูลมีหลายรูปแบบ ไม่ได้มีแค่ตัวเลขหรือข้อความเท่านั้น เมื่อจำแนกประเภทข้อมูลได้ นักเรียนจะเลือกวิธีเก็บ บันทึก จัดระเบียบ และนำเสนอข้อมูลได้เหมาะสม เช่น ข้อมูลคะแนนควรอยู่ในตารางตัวเลข ส่วนภาพกิจกรรมควรจัดเก็บเป็นไฟล์ภาพพร้อมคำอธิบาย

1. ข้อมูลตัวอักขระ

ข้อมูลตัวอักขระ คือ ข้อมูลที่เป็นตัวหนังสือ สัญลักษณ์ คำ ประโยค หรือรหัส เช่น ชื่อ-นามสกุล อีเมล ชื่อผู้ใช้ รหัสผ่าน ข้อความในแชต บ้านเลขที่ เลขบัตรนักเรียน และชื่อไฟล์ ข้อมูลประเภทนี้อ่านเป็นคำหรือข้อความได้ แต่บางอย่างแม้มีตัวเลขปนอยู่ก็ยังถือเป็นตัวอักขระ เช่น เบอร์โทรศัพท์หรือเลขประจำตัว เพราะเราไม่นำไปบวก ลบ คูณ หาร

ข้อควรระวัง: ข้อมูลตัวอักขระจำนวนมากเป็นข้อมูลส่วนตัว เช่น รหัสผ่าน เบอร์โทรศัพท์ หรือที่อยู่บ้าน จึงไม่ควรนำไปเผยแพร่หรือใช้ในแบบสำรวจโดยไม่จำเป็น

2. ข้อมูลภาพ

ข้อมูลภาพ คือ ข้อมูลที่มองเห็นเป็นรูป เช่น ภาพวาด ภาพถ่าย ภาพสแกน แผนที่ สัญลักษณ์ หรือภาพหน้าจอ ข้อมูลภาพช่วยอธิบายสิ่งที่ข้อความอาจเล่าได้ไม่ครบ เช่น ภาพขั้นตอนการต่อสายอุปกรณ์ ภาพผังห้องคอมพิวเตอร์ หรือภาพผลงานนักเรียน

ข้อควรระวัง: ก่อนใช้ภาพของผู้อื่นต้องดูสิทธิ์การใช้งานและให้เครดิตแหล่งที่มา หากเป็นภาพบุคคลควรได้รับอนุญาตก่อนเผยแพร่

3. ข้อมูลเสียง

ข้อมูลเสียง คือ ข้อมูลที่รับรู้ด้วยการฟัง เช่น เสียงพูด เสียงเพลง เสียงสัตว์ร้อง เสียงน้ำไหล เสียงจากโทรศัพท์ เสียงจากวิทยุ หรือเสียงประกอบวิดีโอ ข้อมูลเสียงเหมาะกับงานสัมภาษณ์ การบันทึกคำอธิบาย หรือการทำสื่อประกอบบทเรียน

ข้อควรระวัง: ไฟล์เสียงอาจมีข้อมูลส่วนตัวของผู้พูด จึงควรขออนุญาตก่อนบันทึกและไม่ควรตัดต่อให้ความหมายผิดจากเดิม

4. ข้อมูลตัวเลข

ข้อมูลตัวเลข คือ ข้อมูลที่เป็นจำนวนและนำไปคำนวณได้ เช่น คะแนนสอบ จำนวนผู้ตอบแบบสำรวจ ราคาสินค้า จำนวนเงิน น้ำหนัก ส่วนสูง ขนาดพื้นที่ หรือจำนวนชั่วโมงใช้อินเทอร์เน็ต ข้อมูลตัวเลขเหมาะกับการทำตาราง คำนวณผลรวม ค่าเฉลี่ย ค่าสูงสุด ค่าต่ำสุด และสร้างแผนภูมิ

ข้อควรระวัง: ตัวเลขต้องมีหน่วยและความหมายชัดเจน เช่น 30 อาจหมายถึง 30 คน 30 บาท หรือ 30 นาที ถ้าไม่บอกหน่วย ผู้อ่านอาจเข้าใจผิด

5. ข้อมูลอื่น ๆ

ข้อมูลบางอย่างรับรู้จากประสาทสัมผัสอื่นหรือเกิดจากอุปกรณ์เฉพาะ เช่น กลิ่นอาหาร รสชาติอาหาร อุณหภูมิ อากาศร้อนหรือหนาว ความชื้น หรือค่าจากเซนเซอร์ ข้อมูลเหล่านี้อาจต้องเปลี่ยนให้เป็นรูปแบบที่บันทึกได้ เช่น ใช้คำบรรยาย ใช้ระดับคะแนน หรือใช้เครื่องมือวัดเป็นตัวเลข

ตัวอย่าง: “อากาศร้อน” เป็นคำบรรยาย แต่ถ้าวัดด้วยเทอร์มอมิเตอร์ได้ 35 องศาเซลเซียส จะกลายเป็นข้อมูลตัวเลขที่นำไปเปรียบเทียบได้

การเลือกใช้ประเภทข้อมูลให้เหมาะสม

ก่อนทำงานข้อมูล นักเรียนควรถามตนเองว่า ข้อมูลนี้เป็นชนิดใด ต้องเก็บด้วยวิธีใด ใช้เครื่องมือใด และจะนำเสนออย่างไร
- ถ้าเป็นข้อความ: ใช้แบบฟอร์ม ช่องกรอกข้อความ หรือเอกสาร
- ถ้าเป็นภาพ: ใช้กล้องหรือไฟล์ภาพ พร้อมชื่อไฟล์และคำอธิบาย
- ถ้าเป็นเสียง: ใช้เครื่องบันทึกเสียง พร้อมระบุผู้พูดและวันที่บันทึก
- ถ้าเป็นตัวเลข: ใช้ตารางคำนวณและระบุหน่วยให้ชัดเจน
- ถ้าเป็นข้อมูลอื่น ๆ: กำหนดวิธีวัดหรือแปลงให้บันทึกได้ก่อน

ตัวอย่างในห้องเรียน

ถ้าครูให้นักเรียนสำรวจ “การใช้เทคโนโลยีเพื่อการเรียน”
ข้อมูลตัวอักขระ: ชื่อกิจกรรมที่ใช้เทคโนโลยี เช่น ค้นข้อมูล ทำรายงาน ส่งงาน
ข้อมูลตัวเลข: จำนวนครั้งที่ใช้ต่อสัปดาห์ หรือเวลาที่ใช้ต่อวัน
ข้อมูลภาพ: ภาพหน้าจอผลงานหรือภาพขั้นตอนการทำงาน
ข้อมูลเสียง: เสียงอธิบายวิธีใช้โปรแกรมหรือเสียงสัมภาษณ์เพื่อน
ข้อมูลอื่น ๆ: ความรู้สึกหลังใช้งาน เช่น ง่าย ปานกลาง ยาก ซึ่งอาจแปลงเป็นระดับ 1-5 ได้

สรุปจำง่าย

ข้อมูลตัวอักขระอ่านเป็นคำ ข้อมูลภาพมองเห็นเป็นรูป ข้อมูลเสียงฟังได้ ข้อมูลตัวเลขคำนวณได้ และข้อมูลอื่น ๆ ต้องกำหนดวิธีบันทึกให้ชัดเจน เมื่อรู้ประเภทข้อมูล นักเรียนจะทำงานข้อมูลได้เป็นระบบและปลอดภัยมากขึ้น